Helft overheidsinstellingen heeft eigen code (February 2, 2004)

53% van de Nederlandse overheidsinstellingen heeft een eigen gedragscode voor ambtenaren, zo blijkt uit een onderzoek van Ethicon van de Erasmus Universiteit. De inhoud en omvang van de gedragscodes lopen sterk uiteen.

Een integere overheid wordt steeds belangrijker gevonden. Uiteenlopende initiatieven zijn de afgelopen jaren ondernomen om overheidsinstellingen te stimuleren tot zelfregulering. Een eigen gedragscode is daarbij een van de instrumenten. In een gedragscode wordt beschreven welke normen en waarden er gelden voor de bestuurders en ambtenaren. Onderzoekscentrum Ethicon van de Erasmus Universiteit heeft afgelopen maanden onderzoek verricht naar het aantal overheidsinstellingen dat een eigen code heeft.

Van de 100 grootste gemeenten heeft tegenwoordig 47 procent een gedragscode. 75 procent van de provinciale overheden en 85 procent van de ministeries beschikken ook over een eigen code. Maar liefst de helft van de overheidsinstellingen die nu nog geen code heeft zegt momenteel bezig te zijn met het opstellen ervan.

Het aantal pagina's loopt sterk uiteen: van 1 tot 47 pagina's. In alle codes is beschreven hoe ambtenaren dienen om te gaan met giften en geschenken. In 86 procent van de codes staan regels met betrekking tot het accepteren van lunches en diners. In driekwart van de codes wordt beschreven hoe de ambtenaar moet omgaan met vertrouwelijke informatie. Ook worden in de codes dikwijls kernwaarden genoemd, zoals openheid, eerlijkheid en onafhankelijkheid. In 53 procent van de codes zijn sancties opgenomen voor ambtenaren die de code niet naleven.

Opmerkelijk is dat in nog geen derde van de codes onderlinge omgangsvormen als intimidatie en discriminatie worden genoemd. Ook de aandacht voor fraude en corruptie is zeer mager: bij 27 procent van de codes komt dit onderwerp aan bod. Het milieu wordt zelfs in slechts 7 procent van de codes genoemd. Dit staat in schril contrast met de codes van Nederlandse bedrijven, waarbij het milieu in driekwart van de codes wordt behandeld.

2 procent van de gedragscodes beschrijft een algeheel verbod op het ontvangen van geschenken. Bij de overige overheidsinstellingen wordt het onder bepaalde voorwaarden toegestaan geschenken te ontvangen. Hierbij wordt in tweederde van de codes een maximum toelaatbaar bedrag genoemd. Opvallend is dat bijna een kwart van deze bedragen nog steeds in guldens staat vermeld. De genoemde maximum bedragen lopen sterk uiteen: Van €15 tot zelfs €75.

"Als je de teksten van de codes naast elkaar legt blijkt dat sommige gemeenten hun code bijna letterlijk hebben overgenomen van een andere gemeente" aldus de onderzoekers van Ethicon. Volgens de onderzoekers is dit een gemiste kans. "Een code is juist krachtig als deze aansluit bij de specifieke vraagstukken van medewerkers en als de code uiting geeft van wat de organisatie zelf belangrijk vindt. Kopieergedrag ondergraaft de geloofwaardigheid van deze codes."

Voor de pers:
Ethicon is het onderzoekscentrum van de Erasmus Universiteit Rotterdam op het gebied van integriteit, ethiek en maatschappelijk ondernemen. Het onderzoek is onder verantwoordelijkheid door R. Geelen, E. Janssen en M. van Nieuwpoort onder verantwoordelijkheid van Prof. M. Kaptein.